Perzisch dilemma herhaalt zich

Gastblog van Behnam Taebi.
De Iranier moet niet gaan stemmen, want er valt weinig te kiezen. De Iranier moet wel gaan stemmen, want er staat veel op het spel. Dat is het terugkerende dilemma waar men in Iran voor wordt geplaatst, aldus gastblogger Behnam Taebi. Hij is docent techniekfilosofie aan de TU te Delft en publiceert daarnaast geregeld over Iran, zijn geboorteland. Zoals dit verhelderende verhaal in het NRC Handelsblad.

Vandaag mag Iran naar de stembus en voor de zoveelste keer is men voor een dilemma geplaatst: meedoen aan de verkiezingen en daarmee een staat legitimeren die de meeste fundamentele regels van een democratie aan zijn laars lapt? Of niet meedoen, en dus geen invloed uitoefenen op de toekomst van Iran?

Opnieuw is er een behoorlijke voorselectie geweest door de Raad van de Hoeders; een raad bestaande uit 12 mannen, van wie de helft niet gekozen, maar benoemd zijn door de leider. En zo zijn dan grote delen van “de vrienden van Khatami” weggestemd, nog voordat ze maar op een verkiezingslijst stonden. Het dilemma is dus: moet je wel stemmen?

Het probleem waarmee Iran kampt is dat de macht vaak langs ondoorzichtige lijnen uitgeoefend wordt. Het falen van de hervormers in Khatami’s tijd, toen ze zowel het presidentiële paleis en het parlement in handen hadden, was een enorme tegenvaller die veel mensen zodanig gedesillusioneerd maakte dat ze waarschijnlijk thuis zullen blijven. Weer anderen menen dat je niet op moet geven en – ondanks alles – toch mee moet blijven doen, bijvoorbeeld de groep cineasten die deze week een stemadvies heeft uitgebracht voor de oud-hervormers.

Wat is de inzet van deze verkiezingen? Uiteraard de economische (wan)toestand van het land, werkloosheid en maatschappelijke vrijheden die de laatste jaren flink aan banden zijn gelegd. Maar ook, en niet onbelangrijk: de internationale positie van Iran. Onder de leiding van president Ahmedinejad én met de steun van de laatste overwegend conservatieve Majles heeft Iran de laatste jaren meerdere internationale reprimandes en twee VN-resoluties mogen incasseren. Een traditionele oorlog mag voorlopig uit de picture zijn, maar de psychologische én economische oorlogvoering tegen Iran en Iraniërs gaat nog volop door. En de VN sancties volgen een duidelijk stijgende lijn richting een ondubbelzinnig economische boycot die de bevolking nóg meer zal raken. En waar maakt het Iraanse parlement zich druk om? Of Balkenende de film van Wilders wil verbieden….

Zou er dan wat kunnen veranderen met deze verkiezingen? Zoals gezegd, kan er allerminst gesproken worden van eerlijke verkiezingen, toch is de keuze die men gemaakt wel degelijk van belang. Niet in de laatste plaats omdat deze verkiezingen een voorproefje zijn voor de aanstaande presidentsverkiezingen volgend jaar. Een accurate verdeling van politieke kampen is heel moeilijk. Maar wanneer we de simpele verdelingen volgen waarin de Iraanse politiek het laatste decennium is gekarakteriseerd, komt het op het volgende neer. Als “de vrienden van Khatami” – of andere oud-hervormers als Karubi die zich buiten deze vriendenclub hebben geplaatst - een meerderheid kunnen behalen in de Majlis kunnen ze de president een doorn in het oog zijn, met name in zijn buitenlandse politiek. Dat kan ook de weg openen naar een ander geluid bij de volgende presidentsverkiezingen over anderhalf jaar. De betrekkingen die de leiders van dit kamp met buitenlandse regeringen onderhouden en hun niet mis te verstane kritiek op Ahmadinejads diplomatie – of gebrek daarvan - hebben ook in de aanloop van de aanstaande verkiezingen tot de nodige commotie geleid.

Mochten de conservatieven of – de “principelisten”, zoals ze zichzelf noemen - de scepter blijven zwaaien in het parlement, dan is Ahmadinejad zekerder van de steun van het parlement. Maar ook daar zijn inmiddels breuken zichtbaar geworden: neem bijvoorbeeld de voormalige hoofdonderhandelaar in het nucleaire dossier – Ali Larijani - die wel degelijk tot het conservatieve kamp gerekend moet worden, maar zijn taak neerlegde vanwege ernstige meningsverschillen met de president over zijn drammerige buitenlandse politiek.

De vraag blijft onverkort: moet je wel stemmen? Nee, zou ik zeggen, als je bedenkt dat hervormers in zo weinig kiesdistricten meedoen dat hun meerderheid praktisch onmogelijk is. En ja zou ik zeggen omdat er toch veel op het spel staat. Dit is het repeterende dilemma van het Iraanse volk.

Meer lezen?

Behnam Taebi verwijst graag naar twee stukken van zijn hand:

Iran, Amerika en de volgende oorlog (Tribune, Juli/Augustus, 2006)

Het gevaarlijke simplisme van Apocalyptiek (Volkskrant, 30 Aug. 2006)