Samen in een isoleercel

Terwijl de eerste resultaten van de verkiezingen binnenkomen – en een geringe opkomst voorspellen – kijken twee Iraniërs vooruit. De een met een vers Nederlands paspoort vanuit Utrecht. De ander, kandidaat voor de parlementsverkiezingen, vanuit Iran. Beide met gevoelens van machteloosheid.

Een interview met ex-parlementslid, ex-burgemeester van Teheran en hervormingsgezind kandidaat Morteza Alviri. Afgewisseld met een reactie van een Araam, een Iraniër die sinds kort een Nederlands paspoort heeft gekregen.

Alviri was al veertig jaar politiek actief. Het begon al in zijn studententijd, toen hij actief was bij een bij een anti-sjah studentenclub. Hij werd toen vijf keer gevangengezet, zat in een isoleercel en is regelmatig gemarteld. Dat maakte hem tot een fanatieke voorstander van de revolutie. Na die revolutie was hij verschillende keren lid van het parlement en werd een naaste verwant van Rafsanjani. Van 2000 – 2002 was hij burgemeester van Teheran. Nu stelt hij zich – als Hervormer met een radicale geschiedenis – opnieuw verkiesbaar voor het parlement.

Araam zat ook in een isoleercel. Dat was na de revolutie. Hij streed eind jaren negentig - aangewakkerd door de hoop die ex-president Khatami belichaamde - voor meer vrijheid. Maar het verzet werd gebroken en Araam arriveerde jaren later, eveneens gebroken, in Nederland. Nu twijfelt hij tussen dankbaarheid voor zijn nieuwe kans in Nederland en onrust door het schuldgevoel Iran te hebben verlaten.

Waarom stelt Alviri zich weer kandidaat? 'Ik heb veel ervaring als bestuurder. Ik maakte de eerste vijfjarenplannen na de oorlog met Irak en was verantwoordelijk voor de begroting. In die tijd ging dat nog goed. We wilden Iran toen minder afhankelijk maken van olie. Het is namelijk een land met een enorme potentie in de toerisme- en transportsector. Maar als je naar de huidige begroting kijkt – en het wordt volgend jaar alleen maar erger – dan zie je dat we nog nooit zo zwaar op de verkoop van olie hebben gesteund.

Araam: 'Soms kan ik me hier opeens weer kwaad over maken. Hoe kan zo'n rijk land, zulke grote problemen creëren? Vroeger in mijn wijk in Teheran waren vrijwel alle jongeren verslaafd. Tegenwoordig is dat niet anders. Maar er wordt bijvoorbeeld ook weinig meer getrouwd, omdat er geen geld is en men simpelweg geen perspectief ziet. Ondertussen blijven politici mooie beloftes doen. Bekijk dit filmpje (in Farsi) maar eens. Ziet Ahmadinejad er niet vriendelijk uit? En hij zegt ook echt goede dingen over het niet druk maken over privé-aangelegenheden als kledingvoorschriften. Over de focus op de basale behoeften van de armere Iraniërs, enz. Daar kwam niets van terecht. En ondertussen voeren we 70% van onze benzine in omdat we in dertig jaar niet in staat zijn geweest een paar raffinaderijen te bouwen.’

Hoe kijkt Alviri terug op de afgelopen 29 jaar? 'Dat is een moeilijke vraag die me constant bezig houdt. Ik heb eigenlijk alles meegemaakt. Ik liep mee in de demonstraties tegen de sjah. Ik zat gevangen. Ik was betrokken bij de wederopbouw. We streefden toen naar economische onafhankelijkheid en vrijheid, want onder de sjah leefden we in een dictatuur. Maar eigenlijk, doen we dat nu nog steeds. Er is geen kritiek op de overheid mogelijk en ik mis de betrokkenheid van de bevolking. Wat dat betreft hebben we in 30 jaar weinig bereikt. Ik houd nog steeds van de Revolutie, maar ik wil ook welvaart en vooruitgang.'

En wat verwacht Alviri van de verkiezingen? 'Het is ons Hervormers heel moeilijk gemaakt. De conservatieven wisten veel eerder dat ze zijn toegelaten en konden zich rustig voorbereiden op de verkiezingen – terwijl wij zaten te wachten. In sommige gebieden kunnen we geen campagne voeren omdat daar de conservatieven te machtig zijn en ons het campagne voeren verbieden. Maar als iedereen een eerlijke kans kreeg, zouden de Reformisten een grote meerderheid behalen.'

Eindconclusie van Araam: Hij is heel voorzichtig en politiek correct. Maar hij lijkt zoveel mogelijk de waarheid te vertellen.