Op zoek naar de nuance

Laatste blog & evaluatie: ´Zoek de nuance in berichtgeving over moslimwereld´. Dat was de kop boven een opiniestuk van onze hand in het RD van vorige week donderdag. Hetzelfde probeerden we de afgelopen maand op dit blog.

Vandaag, 25 maart, in Nrc.Next: een korte versie van bovenstaand Opiniestuk. En, vanavond, 19:00 - 20:00 Ludo Hekman in gesprek met o.a. Margriet van der Linden (Presentatie) en Bernard Hammelburg (BNR Buitenlandcorrespondent) in 'Het gesprek van de dag' bij Het Gesprek.

Het opiniestuk bevatte een oproep aan onze beroepsgroep én aan de nieuwsconsument. We stelden ondermeer: ´Er ligt voor de Nederlandse media een belangrijke taak om het Midden-Oosten in kaart te brengen zoals het is. Namelijk als een bonte verzameling van mensen en meningen die zich niet al te eenvoudig in westerse hokjes en vakjes laten passen. ´

Met dit blog wilden we Iran in de aanloop naar de verkiezingen zo in beeld brengen dat onze verhalen recht doen aan het diverse, complexe en verrassende dat het hedendaagse Iran typeert. In dit blog kijken we terug op onze werkwijze, de verkiezingen en de interactie met jullie, de lezer.

En - wie ontvangt er binnenkort een Waterpijp op de deurmat?



Interactie

Vanaf dag één spraken we onze lezers aan op (1) hun expertise en (2) hun nieuwsgierigheid. Daarmee wilden we tegelijk de inhoudelijkheid van de reacties beschermen én met de lezers een soort online reservoir aan kennis en informatie bouwen. Dat ging met wisselend resultaat.

Onder sommige verhalen ontstonden interessante discussies met waardevole aanvullingen, bijvoorbeeld over de Joodse gemeenschap (de religieuze minderheid die we niet bezochten voor dit verhaal). Het gepolariseerde Nederlandse debat over de Islam vond - hoe kan het ook anders? - haar weg al snel naar de kolommen en reacties op dit weblog. We maakten één goedbekeken log over Fitna en de (on)bekendheid van Wilders´ filmplannen in Iran. Dit maakte de tongen wel los - ook op andere plaatsen op het internet. Maar - met het onderwerp had het weinig te maken.

De les is volgens ons deze: internetreacties zijn moeilijk te sturen. Mensen doen hun zegje toch wel en zijn niet erg gevoelig voor scheidsrechters die om verduidelijking vragen. Een standpunt poneren is één ding, maar deze onderbouwen bleek voor sommige lezers iets te veel gevraagd. Toch zijn de discussies van een ander kaliber dan elders op het web, waar scheldkannonades eerder regel dan uitzondering zijn. Bij tijd en wijlen wisten nieuwsgierige bloggers de experts te vinden, zoals in het blog van Behnam Taebi. Dat is winst.

NIeuwsconsumenten anno 2008 zijn dus wél te prikkelen. Bijvoorbeeld door deskundigen uit te nodigen bij te dragen aan het blog (zoals Behnam Taebi in een gastblog), of door lezers te laten bijdragen aan een specifiek interview (zie de reacties op het eerste blog). Daardoor ontstond er in elk geval iets van de virtuele ruimte zoals wij die op het oog hadden.

Transparantie



Volgens sommige definities is journalistiek de kunst om op het juiste moment op de juiste plaats te staan. Of ons dat gelukt is, is de vraag. Precies toen de officiële campagne en de verkiezingen begonnen, zaten wij alweer thuis.

Toch is dat een bewuste keuze geweest: vlak voor en tijdens de verkiezingen zaten de NOS, NOVA, De Pers, de Volkskrant, Radio 1 en Trouw met zijn allen tegelijk in Iran. Wij wilden in de weken daarvoor een kader scheppen waarbinnen de 'snelle' berichtgeving over de verkiezingen kon worden opgemerkt. Een kwalitatieve nieuwsbron die het snelle verkiezingsnieuws van reliëf en nuance zou voorzien.

Een aantal van onze collega's gaf tijdens en rondom hun reportages onomwonden aan ´last´ te hebben van hun perskaart. Dat vatten we op als een bevestiging voor onze 'tournalistieke' benadering. Hoewel ook wij tegen grenzen opliepen, hebben we zonder toestemming, ruggespraak en begeleiding van de Iraanse overheid kunnen werken. Onder het voorwendsel van de geïnteresseerde reiziger kwamen we overal waar we aanklopten binnen (behalve bij de President).

Of dit blog een waardevolle bijdrage was in de totale berichtgeving over Iran is moeilijk te peilen. Andere items (NOS, NOVA) waren ook vrij transparant en genuanceerd. Wel kunnen we stellen dat de – soms verwarrende – veelzijdigheid van dit blog meer recht doet aan een complexe samenleving als de Iraanse dan een item van 7 minuten op TV.

De vraag is natuurlijk hoeveel mensen zich zo uitgebreid laten informeren. Hoewel we regelmatig de blog top-3 bij BlogVandaag haalden, houden de cijfers, in vergelijking met radio of tv, nog niet over. In ieder geval is de mogelijkheid er – verder is het aan de nieuwsconsument zijn verantwoordelijkheid te nemen, danwel om af te zien van een oordeel.

Voordelen van verslag doen via het web zijn er ook: online verslaggeving blijft staan, terwijl de meeste kranten al snel verfomfaaid in de treincoupé of bedrijfskantine eindigen.

Techniek & Methode

We maakten soms gebruik van niet-alledaagse technieken en methoden om ons journalistieke werk te doen. Zo kochten we een bos bloemen om op de ´bonnefooi´ bij de Iraanse president Ahmadinejad te komen. Ahmadinejad kregen we niet te zien, maar we kwamen wel dichter dan wie dan ook bij de voordeur van de Iraanse macht.

Ook probeerden we bij één interview lezers vooraf te laten ´sturen´ door vragen te laten indienen, die zij beantwoord wilden zien. We kregen enkele tientallen vragen mee en stelden deze aan Mohsen. Dit item is relatief slecht bekeken. Dat heeft wellicht te maken met de door ons geselecteerde vraag of de kracht van Mohsen's presentatie. We kunnen het ook opvatten als een signaal van de nieuwsconsument: uiteindelijk is de journalist zélf het beste in staat hoofd- en bijzaken te scheiden. Dat moet hij dus ook maar doen. Als hij die over die keuzes maar verantwoording aflegt.

De technologie was tijdens en ná onze reis overigens misschien wel onze grootste blokkade. Weigerende randapparatuur, twee aanhoudingen tijdens het filmen en een verloren geraakte tape met een geïnterviewde politicus zijn nog maar drie voorbeelden van problemen die we tegenkwamen. Ook het editten 'op lokatie' met eigen programma's liet soms te wensen over. Dit maakte dat de filmpjes soms de scherpte en de diepgang misten, die we nastreefden. Toch, als je eens een half uurtje over hebt: bekijk ons Vimeo-kanaal nog eens, als je illustraties bij de blogs wilt zien.

Is de hoofdvraag beantwoord?

Hoe zit het met het politieke systeem van Iran en op wat voor manier zijn Iraniërs betrokken bij de samenleving waarin ze wonen?

Deze vraag is misschien wel het lastigst te beantwoorden. Er zijn verschillende mensen aan het woord geweest. Behnam Taebi plaatste de vraag in groter kader. Andere Iraniërs stemden door afwezigheid. Een Nederlandse Iraniër kwam virtueel in gesprek met een hervormingsgezinde verkiezingskandidaat en de meiden van Halal in Qom verdedigden het systeem dat een midden vormt tussen theocratie en democratie.

Is daarmee de vraag beantwoord? Nee. Maar hopelijk is duidelijk geworden dat die vraag een stuk complexer is dan de vraag naar eerlijke verkiezingen. Bovendien is er veel meer over te zeggen. Een poging om de Iraanse democratie dieper te analyseren deden we in de Groene Amsterdammer van vorige week.

Waterpijp Winnaar

Ten slotte, hartelijk dank voor alle reacties die het blog naar een hoger plan hielpen. Pastis, Jeroen, Arde, Roel, Elisa en alle andere regelmatige lezers en reageerders: Kheli Mamnoun, ofwel Bedankt!

En voor de vele Iraanse vrienden en contacten, zowel oude als nieuwe, die ons assisteerden: Happy Now Ruz! (Komende dagen vieren Iraniërs het begin van een nieuw jaar). Nog even en deze boom die hier geportretteerd staat weer in volle bloei. Dat is de hoop én de troost die Iran de komende twee weken uitgebreid zal vieren. Hopelijk proeven we snel de vruchten...

We hebben de waterpijpwedstrijd afhankelijk gemaakt van het aantal reacties dat de interviews zouden opleveren. Dat hield niet over. Wat dat betreft hebben Behnam Teabi en Geert Wilders meer reacties weten los te maken. We zouden de Waterpijp dus aan één van hun kunnen geven.

Maar: er zijn twee vragen met elk twee reacties. Wat is rechtvaardig? Omdat de eerste vraag - waarom gaan Iraniërs stemmen? - de meeste kijkers getrokken heeft, hebben we besloten dat de authentieke Perzische waterpijp Arde Shirdolat toekomt. Chapeau, en gefeliciteerd!

En: houdt die journalisten die overal op aarde namens jullie de stemming peilen en de feiten checken een beetje in de gaten. Dat komt iedereen ten goede!

Karel, Tom en Ludo