Alles achterlaten voor de waarheid

Het Tiananmen plein in Beijing is ver weg. En 20 jaar is lang geleden. En bij de duizenden doden (‘waarschijnlijk duizenden’ moet ik hier officieel bijzetten) zaten ook nog eens geen Nederlanders. Die simpele journalistieke afweging zorgt er dan vaak voor dat we er als Nederlandse actualiteitenrubriek niets aan doen. Het is een ‘ver van uw bed show’, u wilt zoiets niet zien.

Maar soms zijn er zaken die bovenstaande regels doorbreken. Als de gebeurtenis zo bijzonder of aangrijpend is – en de bloedige gebeurtenissen op het Tiananmen plein in 1989 zijn daar een voorbeeld van. ‘Waarschijnlijk duizenden’ mensen vonden er de dood door kogels, knuppels of de rupsbanden van tanks. De officiele Chinese lezing staat op 241 doden, maar die neemt niemand serieus.

Bijzondere mensen

Samen met collega Amanda Spoel begaf ik me naar Londen om twee bijzondere mensen te spreken: Yenhua Wu en Shao Jiang waren leiders van het eerste uur. Shao Jiang stelde de eisen op die de studenten aan de Communistische Partij voorlegde. Yenhua Wu organiseerde het allereerste protest en hij verliet als een van de laatste demonstranten het plein. Hij liet alles achter en zwom urenlang over zee naar de vrijheid, naar Macao. China heeft hij nooit teruggezien. Hij wijdde zijn leven aan het drama en bestudeerde 20 jaar lang iedere bron. Hij schreef twee boeken met alle feiten over het drama: zelfs namen van soldaten, tanks, brigades, en slachtoffers.

Verdwalen in Londen

Voor de 20-jarige herdenking van het ‘Tiananmen Massacre’ was Wu op uitnodging van Amnestry International naar Londen gevolgen. Ik verwachtte een geharde mensenrechtenstrijder, maar meneer Wu bleek een zachtaardige, verlegen academicus te zijn. Zacht handje, onhandige scheiding, klein brilletje. Ik moest hem ophalen van zijn hotel, want hij was bang dat hij anders zou verdwalen in Londen.



Niets persoonlijks...?

Omdat Wu alleen chinees sprak deed onze tolk het interview. Dat is voor ons erg lastig: je zit een uur naar een chinees gesprek te luisteren. Natuurlijk hebben we de vragen goed voorbereid, maar je weet niet zeker of de goede vraag wordt gesteld, of het antwoord goed genoeg is, en ook doorvragen gaat niet. Wu zat het hele uur rechtop, handen op de knieen. Zijn antwoorden schenen me wetenschappelijke verhandelingen over de Chinese politiek. Chinezen vertellen nu eenmaal niet snel iets persoonlijks.



Tranen

We namen beleefd afscheid van Wu. “Dank voor uw verhaal, we zijn er erg blij mee.” Wu knikte beleefd en verdween. Maar wat had de man nu gezegd? We hadden geen idee. Totdat onze tolk toegaf dat ze op twee momenten tranen in haar ogen had staan.

Tot leven

Pas een dag later, tijdens de vertaling, kwam Yenhua Wu voor mij tot leven. Hij vertelt over hoe hij zag dat tanks van achteren over de studenten heenreden. Hoe hij toen de beslissing nam om de wereld te vertellen wat er werkelijk was gebeurd – en dat hij daarmee zijn moeder en zijn broertjes achterliet zonder dat hij ze ooit nog zag. “Ik hoop dat mijn moeder me vergeeft. Ze is nu 83, en ik zal haar nooit meer zien. Ik kan niet eens bij haar zijn als ze op haar laatste reis gaat. Het is het zwaarste offer van mijn leven.”

Alles, werkelijk alles achterlaten voor de waarheid. Het klinkt pathetisch, maar Wu heeft het letterlijk gedaan. Denk je dat zijn familie geen problemen heeft gekregen met de Chinese overheid? Tuurlijk wel. Die verlegen, academische meneer Wu krijgt nog een brief van me. In het Chinees.

Zou u dat doen?

En daarom ben ik zo blij dat we als actualiteitenrubriek toch die simpele journalistieke regels doorbreken. Want tijdens de vertaling werd Wu ineens mens voor mij. En hopelijk tijdens de reportage, ook voor u. Want iedereen heeft immers een moeder, broers of zusjes. En hij liet ze achter om al diegenen die geen stem hadden en hebben een stem te geven. Zou u dat doen?

Tweet